Iconische momenten uit de geschiedenis van Black hair

Afros, spirituele locs, kunstzinnige vlechten en sculpturale hoofdtooien: verweven in haar vind je verhalen over identiteit, creativiteit en trots. Dit achtergrondverhaal neemt je mee langs acht historische figuren, objecten en momenten in de geschiedenis van Black hair.

#1 Angela Davis: 'Black is beautiful'

De uitspraak ‘Black is beautiful’ (zwart is mooi) vormde in de jaren 1960 een belangrijk onderdeel van de burgerrechtenbeweging in de Verenigde Staten. Het idee van ‘natuurlijk’ haar dat niet stijl was gemaakt of chemisch behandeld, werd een krachtig symbool voor Black empowerment omdat het witte Europese schoonheidsidealen afwees. De afro als natuurlijke zwarte haarstijl verwierp witte schoonheidsnormen, maar ook ideeën van wat professioneel, beschaafd en verzorgd haar zou zijn. De vooraanstaande wetenschapper en burgerrechtenactivist Angela Davis maakte deze boodschap zichtbaar en invloedrijk. Haar afro, in combinatie met haar uitgesproken verzet tegen racisme, seksisme en het gevangenissysteem, maakte haar tot een iconisch figuur binnen de beweging.

Bundesarchiv, Bild 183-M0804-0757 / CC-BY-SA 3.0, CC BY-SA 3.0 DE <https://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/de/deed.en>, via Wikimedia Commons
Angela Davis. Bundesarchiv, Bild 183-M0804-0757 / CC-BY-SA 3.0, CC BY-SA 3.0 DE <https://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/de/deed.en>, via Wikimedia Commons

Nadat Angela Davis in 1970 werd gearresteerd na vage beschuldigingen over betrokkenheid bij de moord op een rechter, braken er internationale protesten uit om haar vrijlating te eisen. Over de hele wereld verschenen protestborden met afbeeldingen van Davis en haar iconische kapsel. Davis’ afro symboliseerde toen niet enkel meer haar politieke overtuigingen, maar groeide ook uit tot een symbool dat mensen samenbracht in een strijd tegen onrecht. 

Rob Mieremet (fotograaf); Dolle Mina’s demonstratie voor Angela Davis bij het Wilhelmina Druckermonument op Churchilllaan
Rob Mieremet (fotograaf); Dolle Mina’s demonstratie voor Angela Davis bij het Wilhelmina Druckermonument op Churchilllaan

#2 De afro kam: 'trots op Afrikaanse roots'

De afro kam maakt waarden en idealen zichtbaar. Deze 19e-eeuwse Congolese kam weerspiegelt bijvoorbeeld de zorg voor schoonheid en verzorging door zijn verfijnde vakmanschap en versieringen. Een eeuw later droeg een soortgelijk ontwerp een andere boodschap uit in de iconische Black Power-kam met zijn handvat in de vorm van een opgeheven vuist, die symbool stond voor trots op Afrikaanse roots en verzet tegen raciale onderdrukking. Terwijl de Congolese kam de nadruk legt op esthetiek en de waardigheid van persoonlijke verzorging, maakt de Black Power-kam een expliciet politiek statement. Toch delen beide objecten een Afrocentrische esthetiek die hun praktische functie overstijgt en afrohaar viert als een bron van identiteit, trots en zelfexpressie.

Congolese kam. RV-607-13
Congolese kam. RV-607-13

Voor grafisch vormgever en kunstenaar Serana Angelista is de afro kam het symbool voor zelfacceptatie, verzet en het ‘terug eigenen’ van jezelf. Deze prent, met vier kammen die elkaar ontmoeten, staat voor de internationale solidariteit tegen racistische onderdrukking. De vormtaal van de prent is ontstaan uit visueel onderzoek dat Angelista deed met een afro kam en een scanner. Tijdens de internationale Black Lives Matter protesten tegen anti-Zwart racisme in 2020, ontstond uiteindelijk dit sterke beeld.

Serana Angelista (1992); Solidarity; Nederland; 2020
Serana Angelista's 'Solidarity' (2020) in de tentoonstelling HA!R POWER (2022)

#3 ISICHOLO FOREVER

Deze hoed is gebaseerd op de isicholo haarstijl van Zulu vrouwen, waarbij het haar wordt gevormd tot een uitlopende, ronde hoedachtige structuur die vaak staat voor volwassenheid en gehuwde status bij vrouwen. In de negentiende eeuw werden deze haarstijlen steeds complexer. De vorm en het formaat van het kapsel ontwikkelde zich steeds verder, wat het zwaar en onpraktisch maakte. Toch wordt deze stijl nog steeds geassocieerd met schoonheid en speciale gelegenheden. Daarom ontwikkelde dit kapsel zich tot een hoed, die net als de haarstijl, ook kon verschillen in formaat en vorm.

 Dit Isicholo exemplaar is gemaakt van haar, onbekende vezels en oker als kleurstof. RV-5647
Dit exemplaar is gemaakt van haar, onbekende vezels en oker als kleurstof. RV-5647

De isicholo hoed is een high fashion item van textiel geworden die te vinden is op de catwalk. Het is uitgegroeid tot feestelijke accessoire dat niet alleen meer in Zuid-Afrika wordt gedragen, maar over het hele Afrikaanse continent. De isicholo hoed heeft ook een plek verworven in de internationale populaire cultuur. Zo draagt Koningin Ramonda (Angela Bassett) isicholo's in de Marvelfilm Black Panther, en werd de hoed door velen met trots gedragen tijdens de premières.

HairPower_Hats
Afrikaanse hoeden en pruiken
Let op! Bevat scènes met geweld.

#4 Laetitia Ky: 'verwoven verhalen'

De Ivoriaanse kunstenares en ondernemer Laetitia Ky maakt kunstwerken van haar die de zwaartekracht lijken te kunnen weerstaan. Ondanks dat Ky’s kunst vaak speels is, gebruikt ze het om haar ideeën over verschillende maatschappelijke problemen te uiten. Zoals de #MeToo beweging, seksuele intimidatie, wapengeweld, gendergelijkheid, body positivity en het stigma dat rust op geestelijke aandoeningen.

#5 Oumou Sy: 'de koningin van de Dakar-mode'

Oumou Sy is een invloedrijke en wereldwijd gerespecteerde Senegalese couturière. Op haar dertiende opende de mode-icoon haar eerste atelier. Vandaag geldt ze nog steeds als de koningin van de Dakar-mode, met haar opvallende ontwerpen voor catwalk en film. In haar werk verweeft ze high fashion, textiel en kostuum. Daarbij put ze uit rijke Senegalese tradities, die ze met een eigentijdse blik vernieuwt, zoals bij deze haute-couturepruik.

Oumou Sy haute-couturepruik. WM-76700
Oumou Sy haute-couturepruik. WM-76700

#6 Bob Marley: 'een ode aan vrede en liefde'

In verschillende Rastafaribewegingen zijn locs, ook wel bekend als dreadlocks, heel belangrijk. Ze verbinden mensen met God en goddelijke energie. Locs zijn synoniem geworden aan Rastafari, met name door het iconische haar van Bob Marley. Daarbovenop zijn locs ook verbonden met de strijd tegen witte koloniale systemen van onderdrukking. Door te kiezen voor locs, neem je afstand van witte Europese koloniale schoonheidsidealen. Het natuurlijk laten groeien van haar, zonder knippen, ontkrullen of stylen is daarmee een viering van Afrocentrische visies op stijl.

Bob Marley by bill-fairs-fMHdkScVfeY-unsplash_0
Bob Marley

Legend is een compilatiealbum van Bob Marley & The Wailers uit 1984 en het bestverkochte reggae-album aller tijden. Toen Bob Marleys muziek een internationaal miljoenenpubliek bereikte, raakten locs, reggaemuziek en rastafari verbonden met bredere politieke en vrijheidsidealen. Hoewel Marley veel mensen voor het eerst in aanraking bracht met rastafari-overtuigingen, verzwakte de politieke en spirituele lading van zijn boodschap. Zijn werk werd door zowel critici als fans steeds vaker geïnterpreteerd als een algemene ode aan vrede en liefde.

Bob Marley in de tentoonstelling 'Hair Power'
Bob Marley's 'Legend' album cover

#7 Big Daddy Kane's iconische fade

In Black barbershops in de Verenigde Staten ontstonden iconische varianten van de fade, een stijl die dankzij hiphopartiesten als Big Daddy Kane (zie onderstaande video) razend populair werd. Het haar is aan de zij- en achterkant strak opgeschoren met een speciale tondeuse, terwijl de bovenkant langer blijft. Afhankelijk van de lengte spreekt men van low-tops of high-tops. De fade groeide uit tot hét kapsel van het gouden hiphoptijdperk van eind jaren ’80 en begin jaren ’90, en ontwikkelde zich vervolgens tot een internationale trend die wereldwijd navolging vond.

#8 De vele haarstijlen van Dennis Rodman

Voor Dennis Rodman, een van de beste basketbalverdedigers aller tijden, was haar een belangrijk onderdeel van zijn stijl en publieke imago. Zijn unieke en steeds veranderende kapsels maakten deel uit van hoe hij zichzelf presenteerde als een onconventionele regelbreker, die niet alleen gedrag bekritiseerde, maar ook genderbegrippen. Vandaag de dag circuleren de beelden van Rodman's veelkleurige kapsels nog steeds als symbool van zijn rebelse karakter.

Dennis Rodman Hairstyles
Dennis Rodman